2 Overzicht veranderwensen onderzoek 2024-2025

Voor het eerst in onze onderzoeken zien we dat de commissaris bij een woningcorporatie kritischer of meer ontevreden is dan zijn collega bij een zorg- of welzijnsorganisatie of dan een collega bij een onderwijsinstelling of bij een andere non-profitorganisatie. De verschillen tussen de woningcorporatie aan de ene kant en zorg en welzijn en onderwijs aan de andere kant zijn vooral groot bij de onderwerpen risicomanagement, datamanagement en fraude.

Dit kan aan de ene kant betekenen dat er meer werk aan de winkel is bij de woningcorporatie op deze gebieden dan bij de organisaties in de andere non-profitsectoren of dat de woningcorporatie met grotere dilemma’s/problemen wordt geconfronteerd, waarbij vermoedelijk de rol van de overheid niet onbelangrijk is. Gezien onze eerdere onderzoeken en op basis van vele interviews lijkt het ons aan de andere kant waarschijnlijker dat de woningcorporatie (weer) de ‘(corporate) governance’ voortrekker is in de non-profitsector. En dan bedoelen we met voortrekker: de aandacht die bij commissarissen aanwezig is voor deze drie onderwerpen. De afgelopen jaren zagen we een dergelijk patroon eerder. Gaan de overige non-profitsectoren de komende jaren in dit beeld volgen? We gaan het zien. Bent u commissaris in de non-profitsector? Let dan eens in het bijzonder op de resultaten van de woningcorporatie en vraag uzelf af: herken ik dit beeld bij mijn organisatie?

Als we kijken naar de ontwikkeling van de veranderpercentages van de profit- en non-profitsector sinds 2021, dan zien we dat de profitsector veel kritischer is dan in de andere jaren ten aanzien van de onderzochte onderwerpen. Verder zien we dat de non-profitsector eigenlijk een vrij constant beeld laat zien. Het veranderpercentage dit jaar van die laatste is in lijn met het percentage in eerdere jaren. Het derde dat we constateren, is dat er een groot verschil is tussen de profit- en non-profitsector. De hogere veranderpercentages dit jaar in de profitsector komen vooral voor bij de onderwerpen informatievoorziening, governance, risicomanagement, fraude en in mindere mate ook bij het onderwerp technische competenties rvc. Voor een deel (wat betreft het onderweerp governance bijvoorbeeld) is dat goed te verklaren. Bij een non-profitorganisatie is het vrij gebruikelijk dat een directeur/bestuurder een VOG-verklaring moet overleggen voordat hij of zij wordt benoemd. Dat is niet gebruikelijk in het grootste deel van de profitsector. Wellicht ligt een deel van de verklaring voor het hoger percentage veranderwensen in de profitsector in geopolitieke ontwikkelingen, onregelmatigheden in de aanvoerketens, de opkomst van protectionistische maatregelen, een toenemend aantal ketenaansprakelijkheden en de implementatie van CSRD. Daarnaast zien we dat commissarissen in toenemende mate worden aangesproken op het wel of niet naar behoren hebben uitgevoerd van hun taken. We hebben de indruk dat het met name in de profitsector gebeurt, hoewel we daarover geen data beschikbaar hebben.

Opvallend is dat de jonge commissaris en de commissaris die elders rvb-lid is bij de persoonlijke commissarissenbenchmarks procentueel de meeste veranderwensen hebben, respectievelijk 67 en 66 procent. Ook de internal auditor scoort met 56 procent bovengemiddeld. Twee van deze drie benchmarks mogen verondersteld worden wat meer afstand te hebben van de rvc. Daarmee zou de andere wereld waarin ze opereren en het soort werk dat ze doen misschien aanleiding kunnen zijn voor een meer kritische blik van deze twee personen. Bij de derde benchmark, de jonge commissaris kan het zijn dat deze wat meer openstaat voor recente ontwikkelingen op het vakgebied en op de veranderingen die gaande zijn in de wereld en het vanzelfsprekender vindt dat ze een antwoord van hun organisatie krijgt (denk bijvoorbeeld aan digitalisering, AI en CSRD). Alle drie de benchmarks zijn wellicht nog niet zo ingekapseld in de wereld van hun rvc en/of organisatie en zijn daardoor minder ontvankelijk van de historie (‘zo doen we dat hier’) en meer ontvankelijk voor de buitenwereld (‘zo doen ze dat overal’). Bij de bestudering van de deelonderwerpen is het voor u als lezer interessant te onderzoeken of deze impressie hout snijdt. En zo ja, wat dit dan voor gevolgen kan of moet hebben voor samenstelling en/of functioneren van een rvc.