Samenvatting
Zowel de commissarissen uit de profitsector, de non-profitsector als de niet-commissarissen lijken net iets vaker wakker te liggen van interne zaken dan van externe zaken. Uiteraard is ‘wakker liggen van’ een rekbaar begrip wat door enige respondenten ook opgemerkt werd: “ik lig nergens wakker van.” Veel van de opmerkingen hebben betrekking op het bestuur en/of bestuurscultuur. Daarnaast zijn er ook gedeelde zorgen over ICT/digital (cyber en AI) en de bedrijfscultuur.
Extern gaan de gedachten vooral uit naar marktomstandigheden (waaronder geopolitieke ontwikkelingen) en naar de overheid (gedrag en wetgeving).
Onderzoeksvraag
We vroegen in een open vraag aan de respondenten waar ze in hun rol als commissaris, rvb-lid, secretaris van de rvc of internal auditor met betrekking tot de organisatie wakker van liggen. 130 respondenten hebben daar 201 antwoorden op gegeven. Daarvan zijn er 101 commissaris en 29 niet-commissaris (rvb-lid, secretaris rvc of internal auditor). 70 respondenten komen uit de profitsector en 60 uit de non-profitsector.
4.1 Commissarissen in de profitsector liggen wakker van
Meer interne dan externe zorgen bij profitsector
In de profitsector zien we dat 64 procent van de zaken waar commissarissen wakker van liggen rechtstreeks gelinkt is aan de organisatie zelf. 36 procent heeft betrekking op zaken buiten de organisatie.
Als we kijken naar de interne zorgen zien we dat veel te maken heeft met bestuur (scultuur) (opvolging bestuurder, samenstelling rvb, ceo ‘trekken ze het’, governance invulling, kwaliteit van het leiderschap, te lang besluitvormingstraject) en bedrijfscultuur (spanningen tussen generaties, moreel kompas organisatie, wendbaar blijven). Ook van ICT/digital liggen commissarissen soms wakker. Dan kunnen we denken aan cybercrime, maar ook aan AI. In de categorie overig vinden we onder andere opmerkingen als lage marges, genoeg funding en samenwerken met derden.
Bij externe zorgen gaat het aan de ene kant vooral over marktomstandigheden (inclusief geopolitieke ontwikkelingen) en aan de andere kant over de overheid. Bij het eerste vinden we opmerkingen als een veranderend speelveld en marktontwikkeling in geopolitieke zin. Bij het tweede gaat het om toename van of onzekerheid met betrekking tot wet- en regelgeving en het gedrag van de overheid.
4.2 Commissarissen in de non-profitsector liggen wakker van
Ook bij non-profitsector meer interne dan externe zorgen
In de non-profitsector zien we dat 68 procent van de zaken waar commissarissen wakker van liggen direct gekoppeld zijn aan de organisatie. 32 procent heeft betrekking op zaken buiten de organisatie.
Net als de commissaris in de profitsector ligt ook de commissaris in de non-profitsector relatief het meest wakker van zaken die te maken hebben met het bestuur: ‘afhankelijkheid van één bestuurder’, ‘bestuurder die vergroeit is met de organisatie’, ‘samenstelling rvb’, ‘omvallen ceo’ zijn opmerkingen die in deze categorie vallen. De categorieën executie (bijvoorbeeld ‘trage implementatie beleid’), financiën (‘margedruk bij hoge kosten’) en bedrijfscultuur (‘hoogte ziekteverzuim’) verschillen qua omvang weinig van elkaar.
Externe zorgen vinden we gedeeltelijk op het gebied van de overheid (zowel wet- en regelgeving als gedrag) en op het gebied van marktomstandigheden. Denk hierbij aan bij ‘overheid’ aan opmerkingen als ‘bezuinigingen’ en ‘toenemende bureaucratie’ en bij ‘marktomstandigheden’ aan ‘bezwaarprocedures vanuit burgers’.
4.3 Niet - commissarissen liggen wakker van
Ook bij niet-commissarissen meer interne dan externe zorgen
Bij de niet-commissarissen zien we dat 61 procent van de zaken waar niet-commissarissen wakker van liggen te maken hebben met de betrokken organisatie. 39 procent heeft betrekking op zaken buiten de organisatie.
Net als de commissaris ligt ook de niet-commissaris relatief het meest wakker van zaken die te maken hebben met het bestuur, hoewel dat in omvang bij de niet-commissaris net zo groot is als de categorie ICT/digital. ‘impact van tech op bedrijfsvoering’, ‘gebrekkige strategievorming’, ‘ontbreken legal counsel’, ‘ERP wissel’ en ‘overgang naar nieuwe ceo’ zijn opmerkingen die in deze categorieën vallen.
Opmerkingen als ‘assurance op het toenemend gebruik van externe partijen’, ‘krapte op de arbeidsmarkt’ en ‘werkdruk’ zijn bijvoorbeeld opmerkingen die we in de andere categorieën vinden.
Externe zorgen vinden we met name op het gebied van de overheid (zowel wet- en regelgeving als gedrag) en op het gebied van marktomstandigheden. Te denken valt daarbij aan opmerkingen als ‘zwalkend politiek beleid’ en ‘hoeveelheid wetgeving die er is en er nog aankomt’ aan de ene kant en ‘opkomst private equity’ en ‘toenemende concurrentie’ aan de andere kant.
4.4 Enige bespiegelingen/vragen/kanttekeningen
Maakt commissaris zich nog zorgen over opwarming van de aarde?
Sommige respondenten liggen wakker van het politieke klimaat, andere respondenten van een verslechterend ondernemingsklimaat, maar van klimaatverandering of opwarming van de aarde ligt niemand (meer) wakker. Kunnen we daarmee stellen dat voor de commissaris uit het nieuws uit het hoofd is? Of gelooft de commissaris dat er inmiddels voldoende actie is ondernomen om mogelijke gevolgen van die opwarming te beperken of om te draaien? Of is het te abstract geworden?
AI nog te ver van onze bed show om zich zorgen over te maken?
Van de 201 gegeven opmerkingen hebben er slechts vier betrekking op AI. Is AI nog een te ver van onze bed show om zich zorgen over te maken? Anderzijds is dit wel in lijn met jaar in jaar uit geconstateerde situatie dat op dit aandachtsgebied vooral commissarissen (ver) achter blijven liggen bij de actualiteit en de relevantie van het onderwerp. Verkeren ze in een situatie van permanente inertie?
Heeft commissaris voldoende oog voor wat er in de wereld gebeurt?
Bij alle drie de subgroepen zien we vooral meer interne dan externe zaken waar ze met betrekking tot de organisatie wakker van liggen. Is dat omdat de commissaris te weinig oog heeft voor wat er in de wereld gebeurt en wat dat kan betekenen voor de organisatie? Of heeft de commissaris juist oog voor de buitenwereld en denkt dan: kan deze organisatie dat wel aan? Of is de rvc-agenda zo druk dat men aan maatschappelijke en geopolitieke ontwikkelingen en wat dat betekent voor de organisatie niet toekomt? Zou het kunnen zijn dat de commissaris ziende blind is? Of is er sprake van struisvogelpolitiek?
Waarom ligt commissaris niet wakker van arbeidsmarktkrapte maar wel van geopolitieke ontwikkelingen?
In de afgelopen jaren hebben we aan respondenten vaak de vraag voorgelegd wat in hun ogen de twee belangrijkste bedreigingen/uitdagingen voor de organisatie waren. Heel vaak, zeker in de non-profitsector, kwam daar de arbeidsmarkt naar voren. De krapte, een tekort aan geschikte medewerkers, hoe het ook werd omschreven. In dit onderzoek, waarin we vroegen ‘waar ligt u met betrekking tot de organisatie wakker van’, lijkt deze krapte niet tot een slaapgebrek te leiden bij respondenten. Zowel bij de commissaris uit de profitsector als uit de non-profitsector werd dit maar beperkt genoemd als iets waar ze wakker van lagen. Dat is toch op zijn minst opmerkelijk te noemen? Is de continuïteit van de organisatie minder in gevaar door een tekort aan mensen dan door een geopolitieke ontwikkelingen?
Is het te gezellig in de rvc?
Na ‘creativiteit/onconventionele attitude’ en ‘ondernemer’ staat de eigenschap ‘teamspeler’ op de derde plaats wat betreft aantal veranderwensen bij de rvc. Maar niet zoals de twee eerste eigenschappen als zijnde dat er meer van gewenst wordt. Nee, bij vijf benchmarks is sprake van het tegenovergestelde, het mag wel een tandje minder. Bij de bedrijfsbenchmarks gaat het om het beursgenoteerde bedrijf en de zorg- en welzijnsector. Bij de persoonsgebonden benchmarks om de voorzitter van de rvc, de jongere commissaris en de commissaris die elders in een rvb zit. Zijn zij van mening dat het te gezellig wordt in de rvc? Dat er te veel aandacht wordt besteedt aan het zijn van een team als rvc? Het lijkt volgens deze vijf in elk geval niet ten koste te gaan van het kritisch doorvragen. Daar hebben ze geen verbeterwens.