Samenvatting
Wenselijke situatie
Bij het basisprofiel vallen alleen de toezichtsrol en de adviesrol in de klasse ‘duidelijk mee eens’. De adviesrol en de ambassadeursrol zitten een klasse lager en dat betekent dat het basisprofiel het daar ‘min of meer eens’ is.
Het draagvlak onder alle benchmarks voor de rollen is groot. Als we kijken naar de vier rollen, dan zien we dat alleen bij de ambassadeursrol het gemiddelde van alle benchmarks onder de 4.0 duikt, maar dat is, net als vorig jaar, slechts marginaal.
Veranderwensen
Voor alle benchmarks gezamenlijk is het veranderpercentage 60 procent. Dat is hoog. Alle veranderwensen die er zijn, zijn tegelijk ook verbeterwensen. Bij de bedrijfsbenchmarks heeft in de profitsector het beursgenoteerde bedrijf (basisprofiel) drie verbeterwensen, de andere benchmarks daar hebben er twee. Bij de non-profitbenchmarks hebben de organisaties in de zorg en-welzijnssector, het onderwijs of in de cultuursector er elk drie, de woningcorporatie twee en de overige non-profit één. Bij de persoonsgebonden benchmarks hebben de commissaris die lid is van de remuneratie en/of selectie- en benoemingscommissie en de minder ervaren commissaris beide drie verbeterwensen. De commissaris die tevens elders in een rvb zit, de vrouwelijke commissaris, de commissaris die tevens in de auditcommissie zit en de voorzitter van de rvc hebben er elk twee. De jongere commissaris heeft er slechts één.
Koplopers zijn de stellingen over de invulling door de rvc van de werkgeversrol en van de ambassadeursrol. Daar hebben respectievelijk zeventien en vijftien benchmarks, van de negentien, een verbeter- of veranderwens. De invulling door de rvc van de adviesrol kent ook een flink aantal benchmarks (12) die vinden dat dat beter kan.
De enige stelling met weinig veranderwensen, bijna geen, is de toezichtsrol. Alleen de secretaris rvc/rvb heeft daar een verbeterwens.
Huidige situatie
Bij het basisprofiel valt alleen de ‘toezichtsrol’ in de klasse ‘duidelijk mee eens’ qua instemming.
In de klasse ‘min of meer mee eens’ vinden we de werkgevers- en de adviesrol. De score voor de ambassadeursrol is het laagst en zit in de klasse 'deels mee oneens/deels mee eens'.
Bij de bedrijfsbenchmarks is het familiebedrijf gemiddeld de meest tevreden benchmark. Bij de persoonsgebonden benchmarks zijn dat de internal auditor en de commissaris die tevens lid is van de auditcommissie. Het minst tevreden over de huidige situatie zijn het onderwijs en de secretaris van de rvc/rvb.
Onderzoeksvraag
Net als vorig jaar hebben we ook dit jaar gevraagd naar een mening over de vier rollen van een commissaris. Aan de respondenten of zij van mening zijn dat de rvc daar goed mee omgaat. Met daarbij een onderscheid tussen de huidige stand van zaken en wat de stand van zaken zou moeten zijn.
Gebruikt is de 5-puntsschaal met: 1 = volstrekt oneens, 2 = mee oneens, 3 = deels mee oneens/deels mee eens, 4 = mee eens en 5 = volstrekt mee eens.
3.1Wenselijke situatie
.
Gewenste situatie basisprofiel
Bij het basisprofiel vallen alleen de toezichtsrol en de werkgeverssrol in de klasse ‘duidelijk mee eens’ (4 ≤ score < 4.5). De adviesrol en de ambassadeursrol zitten een klasse lager en dat betekent dat het basisprofiel het daar ‘min of meer eens’ is.
Zoals in figuur 3.1 te zien is, liggen de scores bij alle vier de rollen (beduidend) lager dan vorig jaar. Een goede verklaring hebben we daar niet voor.
Draagvlak: hoe breed delen de benchmarks de wenselijkheid?
Overall valt 73 procent van de onderwerpen in de klasse duidelijk mee eens of hoger
Het draagvlak onder alle benchmarks voor de rollen is groot. Als we kijken naar de vier rollen, dan zien we dat alleen bij de ambassadeursrol het gemiddelde van alle benchmarks onder de 4.0 duikt, maar dat is, net als vorig jaar, slechts marginaal. Overigens treffen we deze gemiddeld lagere score historisch gezien meestal aan. De rvc heeft het moeilijk met de invulling van de ambassadeursrol. Alleen bij de toezichtsrol scoren alle benchmarks boven de 4.0.
Bij de bedrijfsbenchmarks zien we dat vooral de adviesrol bij een aantal benchmarks hoger scoort dan het basisprofiel. Dat betreft GB, MKB, FAM, Zorg, Cult en ONP.
De ambassadeursrol scoort bij alle bedrijfsbenchmarks het laagste van alle vier de rollen. De laagste score vinden we bij OW. Die is het slechts ‘deels mee oneens/deels mee eens’ dat de rvc haar rol inzake de ambassadeursrol goed moet invullen.
Bij de persoonlijksgebonden benchmarks scoort niet alleen de toezichtsrol, maar ook de werkgeversrol overal boven de 4.0. Alle commissarissenbenchmarks hebben geen grote afwijkingen van het basisprofiel en sluiten dus aan bij diens opvattingen.
Bij de niet-commissarissen zien we drie afwijkingen. Opvallend, maar niet onbegrijpelijk, is dat DIR van alle benchmarks het minst ziet in de werkgeversrol van de rvc. Er lijkt hier sprake te zijn van enig ongemak. Daarnaast ziet IA graag dat de rvc haar taak inzake de advies- en ambassadeursrol goed vervult. In beide gevallen is zij het duidelijk eens met de stelling.
3.2Veranderwensen en huidige situatie
.
Twee verbeterwensen
Basisprofiel
Bij het basisprofiel geldt dat bij de werkgevers- en de ambassadeursrol sprake is van verbeterwensen.
.
Hoog overall veranderpercentage
Andere benchmarks
Voor alle benchmarks gezamenlijk is het veranderpercentage met 60 procent hoog. De scores liggen in de wenselijke situatie allemaal boven de 3.2. Dat betekent dat alle veranderwensen ook verbeterwensen zijn. Voor de bedrijfsbenchmarks in totaal is het percentage 58 procent. De non-profitsector heeft een hoger veranderpercentage dan de profitsector (60 om 56 procent).
Voor de persoonsgebonden benchmarks is het overall veranderpercentage 62 procent, waarbij de commissarissen en niet-commissarissen een beduidend lager veranderpercentage hebben (54 procent) dan de niet-commissarissen (82 procent).
.
Alleen bij toezichtsrol geen verbeterwensen
Bedrijfsbenchmarks
In de profitsector heeft het beursgenoteerde bedrijf (basisprofiel) drie verbeterwensen, de andere benchmarks hebben er twee. Geen van de vier benchmarks heeft een verbeterwens ten aanzien van de toezichtsrol. Bapr, GB en MKB delen hun verbeterwens voor de werkgeversrol, Bapr, GB en Fam die voor de adviesrol en Bapr, MKB en Fam die voor de ambassadeursrol.
Ook bij non-profit alleen bij toezichtsrol geen verbeterwensen
OW drie keer urgent
Ook bij de benchmarks in de non-profitsector zien we veel verbeterwensen. Ook hier geldt dat geen van de vier benchmarks een verbeterwens heeft ten aanzien van de toezichtsrol. Zorg, OW en Cult hebben er elk drie, Corp twee en ONP één. Alle non-profitbenchmarks, exclusief ONP, hebben een veranderwens ten aanzien van de adviesrol en de ambassadeursrol. En alle non-profitbenchmarks, exclusief Corp, hebben een verbeterwens ten aanzien van de werkgeversrol. Opvallend bij OW is dat alle drie veranderwensen urgent van aard zijn.
.
Ook bij persoonsgebonden benchmarks veel verbeterwensen HR en Merv koplopers met drie
Persoonsgebonden benchmarks
Bij de commissarissen zijn de koplopers HR en Merv die beide drie verbeterwensen hebben. RvbEL, VR, AC en VZ hebben er elk twee. Jong heeft er slechts één. Ook hier geldt dat we bij de toezichtsrol geen verbeterwensen zien. Die zijn wel te zien bij de werkgeversrol, alle commissarissen hebben daar een verbeterwens. De invulling van de ambassadeursrol kan volgens zes commissarissenbenchmarks beter, de adviesrol volgens twee.
Niet-commissarissen kritisch
Bij de niet-commissarissen hebben zowel DIR als Secr als IA veel (urgente) verbeterwensen. DIR heeft een urgente verbeterwens ten aanzien van de werkgeversrol en de ambassadeursrol en een forse verbeterwens ten aanzien van hoe de rvc de adviesrol invult. Secr is van mening dat de rvc alle vier de rollen beter kan invullen dan dat ze nu doet. Daarbij zijn de verbeterwensen voor de adviesrol en ambassadeursrol urgent. IA tenslotte heeft twee forse verbeterwensen ten aanzien van de werkgeversrol en de adviesrol.
.
Zeer veel gedeelde veranderwensen
Gedeelde veranderwensen
Koplopers zijn de stellingen over de invulling door de rvc van de werkgeversrol en van de ambassadeursrol. Daar hebben respectievelijk zeventien en vijftien benchmarks, van de negentien, een verbeter- of veranderwens. De invulling door de rvc van de adviesrol kent met twaalf ook een flink aantal benchmark die vinden dat dat beter kan.
De enige stelling met weinig veranderwensen, bijna geen, is de toezichtsrol. Alleen Secr heeft daar een verbeterwens.
Huidige situatie
Beperkte mate van instemming bij rollen door basisprofiel
Bij het basisprofiel valt alleen de ‘toezichtsrol’ in de klasse ‘duidelijk mee eens’ qua instemming.
In de klasse ‘min of meer mee eens’ (3.5 ≤ score < 4.0) vinden we de werkgevers- en de adviesrol. De score voor de ambassadeursrol is met een 3.1 het laagst en zit in de klasse ‘deels mee oneens/deels mee eens’.
In totaal 23 procent van de opties score ≥ 4.0
In de huidige situatie is slechts bij de toezichtsrol meer dan de helft van de benchmarks het minimaal ‘duidelijk mee eens’. Bij de bedrijfsbenchmarks is OW het minst tevreden over hoe de rvc invulling geeft aan de vier rollen. Bij de persoonsgebonden benchmarks zijn dat DIR en Secr.
In totaal heeft 23 procent van de opties een score ≥ 4.0. In de wenselijke situatie is dat 62 procent. Wanneer we de grens bij een score van 3.5 leggen, scoort in de huidige situatie 56 procent boven die grens tegen 96 procent in de wenselijke situatie.
Een lagere score dan 2.8 (‘mee oneens’ tot en met ‘volstrekt mee oneens’) komt slechts drie keer voor. Dat betreft de score van OW, Merv en Secr bij de ambassadeursrol. Dat is ook de rol met gemiddeld, over alle benchmarks gemeten, de laagste score.
3.3Enige bespiegelingen/vragen/kanttekeningen
Waarom blijft de ambassadeursrol toch zo lang omgeven met aarzelingen en verbeterwensen?
Over de invulling van de ambassadeursrol is men maar matig tevreden en het kan volgens velen een stuk beter. Daarbij zien we weinig onderscheid tussen de verschillende organisaties en in welke sector die werkzaam zijn. Na zoveel jaren van verbeterwensen roept dat een aantal vragen op. Zijn de doelpalen verschoven? Ja. Neemt de rvc voldoende de tijd voor de invulling van deze rol? Nee, dat idee hebben we niet. Beide vragen hebben met elkaar te maken. Ja, de doelpalen zijn verschoven. Veel organisaties zijn meer dan voorheen verbonden in netwerken of sterkere (leveranciers)ketens. Afhankelijk van de rol van de organisatie in een keten/netwerk (kleine of grote rol) en andersom de afhankelijkheid van een organisatie van een dergelijk netwerk/keten vereist dat ook dat een rvc periodiek haar ambassadeurs-/netwerkrol tegen het licht houdt.
Daarnaast vereist een verandering van de strategie van de organisatie dat men ook kritisch kijkt naar welke contacten wel of niet relevant zijn. Als een organisatie verhuist naar een andere locatie is het onderhouden van bijvoorbeeld een jaarlijks contact met de lokale wethouder van de voormalige locatie niet zo relevant meer. Het kan dan echter wel relevant zijn om na te denken of het nuttig is om de wethouder van de nieuwe locatie op te nemen in de cirkel waarmee de rvc periodiek contact wil. Of als men kiest voor een leverancier van kritieke onderdelen uit India in plaats van uit China.
Dan komen we aan bij de tweede vraag of de rvc voldoende de tijd neemt voor invulling van die ambassadeursrol. Nee, geven de respondenten vaak zelf (ook) aan. Denk bijvoorbeeld aan de jarenlang aanwezige verbeterwensen bij de individuele en collectieve bedrijfsbezoeken. Dat weerspiegelt ons inziens niet alleen de ambivalente opvattingen over de ambassadeursrol, maar ook het niet weten hoe deze ingevuld kan/moet worden. Het lijkt ons dat op zijn minst een geregeld gesprek over deze rol op de agenda moet staan. We constateren teveel in onze gesprekken met onze respondenten dat de scherpte om de buitenwereld naar binnen te halen niet overal aanwezig is. Er wil nog wel eens een belangrijke ontwikkeling worden gemist.