De planningshorizon

9.1 De planningshorizon

Samenvatting

De maximale planningshorizon bij de bedrijfsbenchmarks varieert van 5.8 jaar (cultuursector) tot 17.6 jaar (woningcorporatie). De bandbreedte in de profitsector is kleiner en ligt tussen de 10.2 (MKB) en 6.8 (basisprofiel).

Bij de persoonsgebonden benchmarks loopt deze looptijd uiteen van 4.7 jaar (commissaris ervaring ≤ 4 jaar) tot 9.6 jaar (vrouwelijke commissaris). Bij de niet-commissaris benchmarks varieert deze looptijd van 6.5 jaar (directie/rvb) tot 9.5 jaar (internal auditor).

De meest gehanteerde planningshorizon bij de bedrijfsbenchmarks ligt tussen de 1.4 jaar (familiebedrijf)en 4.0 jaar (woningcorporatie). Het groot niet-beursgenoteerde bedrijf ligt relatief het dichtst bij de woningcorporatie met 2.7 jaar.

Bij de persoonsgebonden benchmarks varieert de meest gehanteerde planningshorizon van 0.6 jaar (secretaris) tot 5 jaar(internal auditor). Bij de persoonlijke commissarisbenchmarks loopt de bandbreedte uiteen van 1 jaar (commissaris ervaring ≤ 4 jaar) tot 2.7 jaar (voorzitter rvc).

Planningshorizon: langste en meest gebruikte

Onderzoeksvraag

We hebben aan de respondenten gevraagd wat bij hun organisatie de maximale (langste) planningshorizon was en wat de meest frequent gehanteerde. Als klassen zijn gehanteerd:

klasse 1: ≤ 5 jaar; klasse 2: > 5 - ≤ 15 jaar; klasse 3: > 15 - ≤ 30 jaar en klasse 4 > 30 jaar.

Bij de bepaling van de scores bij de afzonderlijke benchmarks zijn de volgende waarden per klasse aangehouden: klasse 1: 2.5 jaar; klasse 2: 10 jaar; klasse 3: 22.5 jaar en klasse 4: 30 jaar.

.

Basisprofiel kortste horizon bij profit

Maximale planningshorizon

Bij het basisprofiel is dat 6.8 jaar. Binnen de bedrijfsbenchmarks uit de profitsector is dat de kortste periode. GB, Fam en vooral MKB hanteren een langere horizon. Bij MKB is dat 10,2 jaar.

Woningcorporatie langste horizon bij non-profitsector

In de non-profitsector is niet verbazingwekkend de woningcorporatie de instelling met de langste planningshorizon met 17.6 jaar. Bij de overige non-profit instellingen is dat aanzienlijk korter. Gevoelsmatig zou dat vooral voor de zorgsector kunnen gelden, maar in deze benchmark zijn zorginstellingen van zeer uiteenlopende aard vertegenwoordigd.

Ten aanzien van de culturele instellingen vragen wij ons af in hoeverre de voor vele van deze organisaties korte termijn financiering belemmerend werkt om veel verder te kijken dan de subsidieperiode. Met betrekking tot de onderwijsinstellingen lijkt het ons niet onwaarschijnlijk dat onzekerheid over leerlingen instroom, overheidsmaatregelen en -financiering en beschikbaarheid van gekwalificeerd onderwijzend personeel de invulling van de agenda van de bestuurders in sterke mate hebben gedomineerd met veel korte termijn en operationeel gerichte aandachtspunten.

Meest gehanteerde planningshorizon

Basisprofiel 1.5 jaar als kortste periode

De meest gehanteerde gemiddelde planningshorizon bij het basisprofiel bedraagt 1.5 jaar. In de profitsector komt het groot niet-genoteerde bedrijf op 2.7 jaar. Het familiebedrijf heeft de kortste periode met 1.4 jaar.

De non-profitsector laat een iets grotere bandbreedte zien variërend van 4.0 bij de woningcorporatie tot 1.6 jaar bij de culturele instelling.

.

Vrouwelijke commis­saris langste horizon

Maximale planningshorizon

Bij de commissarissenbenchmarks hanteert de vrouwelijke commissaris als maximale planningshorizon de langste periode met 9.6 jaar. De commissaris met 4 of minder jaren ervaring komt op 4.7 jaar en heeft daarmee de kortste periode. De voorzitter en de auditcommissaris bevinden zich daartussen met respectievelijk 7.3 en 7.2 jaar.

Directie kortste horizon

De internal auditor komt bij de niet-commissarissen met 9.5 jaar op de langste planningshorizon uit en de directie met 6.5 jaar op de kortste.

 

Ook bij de meest gehanteerde planningshorizon heeft de commissaris met 4 of minder jaren ervaring de kortste planningshorizon met 1 jaar. De andere commissarisbenchmarks liggen met een bandbreedte van 2.1 tot 2.7 (voorzitter) dicht bij elkaar.

Bij de niet-commissarissen is de kortste periode weggelegd voor de secretaris met 0.6 jaar en de langste voor de internal auditor met 5 jaar. De directie komt op 1.7 jaar uit.

9.2 Enige bespiegelingen/vragen/kanttekeningen en wat onderzoeksimpressies

Planningsperioden: een indeling

Als grootst gemene deler is het niet ongebruikelijk een planningshorizon van één jaar of minder als kort te betitelen. Een dergelijk planperiode valt bij menig organisatie samen met een budgetperiode van een jaar. Vervolgens treffen we dan regelmatig een planperiode van drie of vijf jaar aan dat soms het etiket middellange termijn krijgt of ook wel lang, vooral bij de vijf-jaarsversie. Langer dan 5 jaar betitelt men vaak als lang. Vermoedelijk is het aantal bedrijven dat als lange termijn een periode boven de 10 jaar onderscheidt, gering. Zeer kapitaalsintensieve bedrijven als hoogovens, sommige techbedrijven en woningcorporaties daargelaten.Aannemelijk is dat naarmate de horizon verder weg komt te liggen de detaillering van de plannen afneemt en men meer de grote lijnen worden schetst.

Wij realiseren ons goed dat afhankelijk van de aard van de activiteiten ‘lang’ voor de ene organisatie een andere betekenis heeft dan voor de andere. Een handelsbedrijf kan een volledig andere horizon hanteren dan een kapitaalsintensief bedrijf. Ook in de non-profitsector kunnen we dergelijke verschillen veronderstellen. Denk bijvoorbeeld aan een woningcorporatie, de COA, schuldhulpverleningsorganisaties als Schuldhulpmaatje Nederland en Humanitas, CBR, een museum (lokaal, regionaal, nationaal), een zorginstelling, een basisschool of een integraal kindcentrum.

Bandbreedte horizon: - langste: 1.9 – 19 jaar en meest gebruikte: 0.2 – 6.8 jaar

Overall gemiddeld komt de langste planningshorizon uit op circa 10.2 jaar en de standaarddeviatie op 8.3 jaar. Daarmee zijn er bedrijven met een langste planningshorizon van circa 19 jaar aan de ene kant en van 1.9 jaar aan de andere kant. De conclusie is dat de langste planningshorizon forse verschillen laat zien in jaren.

Bij de meest gebruikte planningshorizon is het overall gemiddelde 3.5 jaar en de standaarddeviatie 3.3 jaar. Dat impliceert een mogelijke bandbreedte variërend van 0.2 jaar tot 6.8 jaar.

In het rapport van de monitoring commissie Corporate Governance Code van december 2022 roept men bedrijven op een duurzame lange termijn waardecreatie als leidraad te hanteren voor hun handelen. Gezien onze impressies over planningshorizons zijn we benieuwd wat de monitoringscommissie onder lange termijn verstaat.

Staat ‘lange’ termijn wel voldoende expliciet en gestructureerd op de rvc-agenda?

De vraag over de planningshorizon leverde tijdens de interviews zeer boeiende en soms zeer verrassende discussies op. Diverse respondenten gaven aan dat de langste planningshorizon en de meest gebruikte in dezelfde klasse vielen. Meestal was dat dan de eerste klasse met een horizon ≤ 5 jaar. Bij commissarissen met 4 jaar of minder ervaring deed zich soms de situatie voor dat zij een uitgebreide doelstellingen en strategiesessie over de ‘lange’ termijn nog niet hadden meegemaakt. Daarom stond een eventuele langere termijn dan 5 jaar onvoldoende tot niet op hun netvlies. Ook bij doorgewinterde commissarissen met een jarenlange ervaring werd de looptijd van ‘de langste planningshorizon’ niet altijd even gemakkelijk en soms zelfs niet uit de mouw geschud. Er waren ook commissarissen die zich tijdens het interview naar aanleiding van de discussie realiseerden dat de lange termijn een beetje in het vergeethoekje was gekomen. Mede daardoor konden wij ons niet aan de indruk onttrekken dat bij veel bedrijven de korte termijn erg en misschien wel eens te dominant was. En bij sommige bedrijven kunnen we haast niet anders dan concluderen dat een lange termijn soms de 5 jaar niet overschreed om van kortere, expliciet genoemde looptijden maar te zwijgen. Een langetermijnbenadering lijkt daarmee bij veel bedrijven een stiefkindje te zijn.

Hoe kritisch kijkt men naar de lange termijn?

Een ervaring van één van de onderzoekers naar planningshorizonten in een eerder onderzoek bij met name beursgenoteerde bedrijven bevat een aansprekende illustratie van hoe ‘lang’ wordt ingevuld. In week X werd bij een bezoek aan een kapitaalsintensieve onderneming in de zware industrie als lange termijn 30 tot 40 jaar gehanteerd. In de week daarop was bij een, ook beursgenoteerde, onderneming, maar nu een handelsbedrijf, een lange termijn zes en soms acht weken. Dat was wel een heel extreme variant.Maar sinds die tijd bekijkt de betrokken onderzoeker de antwoorden over de lange termijn niet meer met verbazing. Of toch wel? Want als de betrokken handelsonderneming een nieuw ERP-systeem wil installeren en dat internationaal gaat uitrollen. Kunnen ze dan werken met een termijn van acht weken? En zeker als het een SAP implementatie inhield in de vorige eeuw? Hoewel, een dergelijke implementatie leidt ook nu nog vrij geregeld tot grote en soms fatale situaties. Er is niets nieuws onder de zon.

Maar stel nu dat een overheidsinstantie, bijvoorbeeld de fiscus zegt “binnen 2 jaar hebben wij ons gehele ICT- en digitaliseringsgebeuren rond” of een bedrijf als Philips stelt bij monde van de CEO “met 5 jaar hebben wij een organisatie waar kwaliteit in elk opzicht toonaangevend is in positieve zin”. En stel dat u daar als commissaris in een rvc zit. Hoe zou u de discussie aangaan over de gehanteerde planningshorizon? Of zegt u dat is aan de rvb? Wij doen er geen uitspraak over. En stel dat Philips en de fiscus beide beursgenoteerde bedrijven zouden zijn. Welk soort beleggers verwacht u dan dat er aandelen van de betrokken bedrijven zouden kopen? En zouden ze dan misschien ook nog een short positie overwegen? Maar als u als commissaris wel een tijdspad neer moet zetten, wat zou dan volgens u een geschikte termijn zijn? En denkt u dan ook na over welke factoren een cruciale rol kunnen spelen bij het behalen van de door u bepaalde tijdshorizon?

Enige vragen

  1. Wat is de doorlooptijd om in een organisatie een cultuurverandering te effectueren?
  2. Hoeveel tijd kost het een technisch bedrijf in Nederland om personeelsschaarste voor zijn bedrijf op te lossen?
  3. Hoe lang duurt het om in een buitenlandse markt (bijvoorbeeld in Azië) een substantiële marktpositie te verwerven?
  4. Hoe lang duurt het om een kleine acquisitie volledig te integreren bij de overnemende partij?
  5. Hoe lang duurt het om een twee, grote gelijkwaardige organisaties in Nederland tot één hechte organisatie te smeden?
  6. Hoe lang duurt het om een twee, grote gelijkwaardige organisaties, waarvan één in Nederland en één in de USA tot één hechte organisatie te smeden?
  7. Hoeveel tijd besteedt een rvc van een organisatie jaarlijks aan het monitoren van een:
    - jaarbudget/jaarplan?
    - middellange termijn plan (stel drie tot hooguit vijf jaar)?
    - een lange termijn plan (langer dan vijf jaar)?
  8. Hoe gespitst is een nieuw aangetreden commissaris op de lange termijn ontwikkelingen en plannen van de organisatie?
  9. Hoe gespitst is een commissaris, die nog één jaar te gaan heeft in zijn/haar tweede termijn, op de lange termijn ontwikkelingen en plannen van de organisatie?
  10. Wat is de lange termijn oriëntatie van een CEO die een aanstellingstermijn heeft van vier jaar?
  11. Hoe lang duurt het voordat uw organisatie de hele keten in kaart heeft gebracht en meetbaar heeft gemaakt volgens de criteria van de Europese Unie?